TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NİN YÖNETİM YAPISI
Devletin temel işleyişini sağlayan yasama, yürütme ve yargı olmak üzere üç ana gücü (kuvveti) bulunmaktadır. Bu üç unsur, birbirini dengeleyerek ülkemizde adil, düzenli ve demokratik bir yönetimin oluşmasını sağlar.
HAP BİLGİ: Devlet güçlerinin tümüyle tek bir elde (kurumda) toplanmasına "Kuvvetler Birliği", ayrı kurumlara dağıtılmasına ise "Kuvvetler Ayrılığı" adı verilir.
TABLO 1: Kuvvetler Birliği ve Kuvvetler AyrılığıÖzellik | Kuvvetler Birliği | Kuvvetler Ayrılığı |
| Tanım | Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin tek bir organda toplanmasıdır. | Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin ayrı organlara verilmesidir. |
Hangi Anayasa? | 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye). | 1982 Anayasası (Günümüzde uygulanan). |
Neden Uygulandı? | Millî Mücadele döneminde savaş şartlarından dolayı kararların çok hızlı alınması ve uygulanması gerekiyordu. | Kurumların birbirini denetlemesini sağlamak, gücün tek elde toplanıp baskı oluşturmasını (özgürlüklerin kısıtlanmasını) engellemek. |
DİKKAT! Kuvvetler ayrılığı ilkesi; demokratik devletlerde gücün tek elde toplanmasını engelleyerek demokrasinin gelişmesine ve vatandaşların özgürlüklerinin korunmasına katkı sağlar.
Yasama gücü; toplum yaşamını düzenleyen yasa (kanun) ve kuralları koyma, değiştirme ve kaldırma yetkisidir.
- Ülkemizde yasama yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir (TBMM).
- TBMM, halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşur ve seçimler 5 yılda bir yapılır.
- 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir. Milletvekilleri sadece seçildikleri ili değil, tüm milleti temsil ederler.
UYARI: Anayasamızın 7. Maddesine göre TBMM'nin sahip olduğu bu "Yasama Yetkisi" kesinlikle başka bir kuruma devredilemez!
TBMM'nin Başlıca Görev ve Yetkileri Nelerdir?
- Kanun yapmak, değiştirmek ve kaldırmak.
- Para basılmasına karar vermek.
- Savaş ilanına karar vermek.
- Genel ve özel af çıkarmak.
- Uluslararası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
HAP BİLGİ - Kanunlar Nasıl Yapılır?: Milletvekilleri meclise kanun teklifi sunar → Mecliste tartışılıp oylanır → Çoğunluk kabul ederse Cumhurbaşkanının onayına sunulur → Cumhurbaşkanı onaylarsa Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer. Eğer anayasada değişiklik yapılacaksa bu durum referanduma (halk oylamasına) sunulabilir.
Yürütme; meclisin yaptığı kanunları uygulama ve devletin günlük işlerini anayasaya uygun şekilde yönetme gücüdür.
- Ülkemizde yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanına aittir.
- Cumhurbaşkanı görevini Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesinden yürütür.
- Türk vatandaşı olmak,
- 40 yaşını doldurmuş olmak,
- Yükseköğrenim (üniversite) mezunu olmak,
- Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak. (Cumhurbaşkanı halk tarafından doğrudan seçilir, görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla iki kez seçilebilir.)
DİKKAT! - 2018 Sistem Değişikliği: 2018 yılında yapılan seçimlerle ülkemiz "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne" geçmiştir. Bu yeni sistemle birlikte eski yönetim şekli olan Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Artık Cumhurbaşkanı hükümeti doğrudan kurar, yardımcılarını ve bakanları kendisi seçer (Meclis dışından da atayabilir).
Cumhurbaşkanının Başlıca Görev ve Yetkileri:
- Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atamak / görevden almak.
- Üst düzey yöneticileri (bürokratları) atamak.
- Uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak.
- Veto yetkisini kullanarak uygun bulmadığı kanunları yeniden görüşülmesi için TBMM'ye geri göndermek.
- Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil etmek.
Yargı; yasalar çerçevesinde insanlar arasındaki ya da insanlarla devlet arasındaki uyuşmazlıkları çözme, suçlar hakkında hüküm verme ve adaleti sağlama işidir.
- Ülkemizde yargı yetkisi, Türk milleti adına Bağımsız ve Tarafsız Mahkemeler tarafından kullanılır.
- Yargı, hukuk devletinin en önemli güvencesidir. Yasama ve yürütmenin yaptığı her türlü iş, yargı denetimine tabidir.
UYARI: Hâkimler anayasaya, kanunlara ve vicdani kanaatlerine göre karar verirler. Hiçbir organ, makam veya kişi (örneğin milletvekilleri veya bakanlar), mahkemelere ve hâkimlere emir veya talimat veremez, tavsiyede bulunamaz!
TABLO 2: Ülkemizdeki Yüksek Mahkemeler ve GörevleriYüksek Mahkeme | Temel Görevi (Ne İş Yapar?) |
| Anayasa Mahkemesi | TBMM'nin çıkardığı kanunların anayasaya uygunluğunu denetler. Ayrıca vatandaşların bireysel hak ihlali başvurularına bakar. |
Yargıtay | Vatandaşların kendi aralarındaki sorunlara (hırsızlık, alacak-verecek vb.) bakan adli davaların en üst ve son inceleme merciidir. |
Danıştay | Devlet kurumları ile vatandaşlar arasındaki (sınav iptali, haksız vergi cezası vb.) idari davaların en üst ve son inceleme merciidir. |
Uyuşmazlık Mahkemesi | Adli ve idari yargı mahkemeleri arasında "bu davaya kim bakacak?" şeklinde çıkan görev anlaşmazlıklarını kesin olarak çözer. |
HAP BİLGİ - Haklarımızı Nasıl Ararız? Demokratik bir ülkede haklarımız ihlal edildiğinde yasal yollara başvurmalıyız. Dilekçe hakkımızı kullanmak, dava açmak ve bir kamu hizmeti olan CİMER'e (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi) başvurmak devlet organlarından hakkımızı aramanın yasal yollarıdır
