GÖRGÜ KURALLARI VE NEZAKET DERS ÇALIŞMA NOTU
1. TEMA: GÖRGÜ KURALLARI VE NEZAKETİN GÜCÜ
BÖLÜM 1: GÖRGÜ VE NEZAKETİN TEMEL KAVRAMLARI
1. Görgü ve Nezaket Nedir?
· Görgü: Toplum tarafından benimsenen; insanların birbirlerine karşı saygılı, ölçülü ve yerinde davranmalarını sağlayan kurallar ve davranış biçimlerinin bütünüdür. Ailede ve çevrede öğrenilir.· Görgü Kuralları: Günlük yaşamda bir arada bulunan insanların uyması beklenen ortak kurallardır (Selamlaşmak, sıraya girmek, başkasının sözünü kesmemek, ortak alanları temiz tutmak vb.). Kanun gibi yazılı değillerdir; geleneklerle kuşaktan kuşağa aktarılır.
· Nezaket: Başkalarına karşı saygılı, düşünceli, ince ve kibar davranmaktır. Karşıdaki kişinin duygu ve düşüncelerine değer vermeyi gösterir.
· Nezaket Kuralları: İletişimi güçlendiren pratik davranışlardır ("Lütfen", "Teşekkür ederim", "Özür dilerim" demek, tebessüm etmek, yardımsever olmak vb.).
HAP BİLGİ 1: SİHİRLİ KELİMELERİN GÜCÜ
Küçük sözler büyük etkiler bırakır. "Lütfen" demek kalpleri yumuşatır; "Teşekkür ederim" demek gönülleri kazanır; "Özür dilerim" demek hataları telafi eder. Nazik bir dil kullanmak anlaşmazlıkları çözer ve iletişimi kuvvetlendirir.
2. Görgü ve Nezaketle İlgili Temel Kavramlar Tablosu
Kavram | Tanım ve Özellikleri PDF | Karıştırılmaması Gereken İncelik | Günlük Hayattan Örnek PDF |
İncelik (Zarafet) | Başkalarını kırmayacak biçimde özenli, kibar ve zarif davranışlar sergilemektir. | Yapmacık olmak değil; içten gelen bir nezakettir. | Arkadan gelen arkadaşın için kapıyı açık tutmak. |
Saygı | Başkalarının haklarına, düşüncelerine ve alanlarına değer verip özenli davranmaktır. | Yalnızca korkulan kişilere değil, herkese gösterilir. | Derste söz almak için parmak kaldırmak, öğretmeni dinlemek. |
Hürmet | Yaşı, konumu veya emeği büyük olan kişilere duyulan derin ve özel saygıdır. | Sıradan bir saygının ötesinde sevgi ve bağlılık içerir. | Odaya giren büyükanneyi ayağa kalkarak karşılamak, elini öpmek. |
Empati (Duygudaşlık) | Kendini karşısındakinin yerine koyarak onun duygularını ve zorluklarını anlamaktır. | Acımak değildir; onun ne hissettiğini kalbinde hissetmektir. | Sırada kalemi kırılan arkadaşının zor durumunu anlayıp yedek kalem vermek. |
Merhamet ve Şefkat | Bir canlının yaşadığı zor duruma üzülüp ona karşılık beklemeden yardım etmektir. | Asla bir çıkar veya alkış için yapılmaz; koşulsuzdur. | Sokaktaki kediye su vermek ya da yaralı bir kuşu veterinere götürmek. |
Sabır | İstenmeyen veya geciken durumlar karşısında telaş etmeden, sakin ve saygılı bekleyebilmektir. | Çaresizlik değil; toplum düzenini koruyan bilinçli bir duruştur. | Kantinde karnı çok aç olsa bile sırasını itiraz etmeden beklemek. |
Merhamet ve şefkat, insan olmanın en temel gereğidir. Düşen birini kaldırmak, hasta bir komşuya çorba götürmek veya üşüyen kardeşin üzerini örtmek karşılık beklenerek yapılmaz. Merhametli davranmak bireyin öz güvenini artırır, onu sevilir kılar ve iç huzuru sağlar.
BÖLÜM 2: GÖRGÜ KURALLARI VE NEZAKETİN KAYNAKLARI
Görgü ve nezaket kuralları üç temel kaynaktan beslenir:[FONT=Calibri]KÜLTÜREL KAYNAKLAR [/FONT][FONT=Calibri]EVRENSEL KAYNAKLAR [/FONT][FONT=Calibri]DİNÎ KAYNAKLAR ][/FONT]Kaynakların Ayrıntılı Açıklamaları Tablosu
Kaynak Türü | Nasıl Şekillenir? PDF | Neden Önemlidir? PDF | Örnek Durum PDF |
1. Kültürel Kaynaklar | İlk olarak ailede öğrenilir; okulda ve çevrede pekişir. Gelenek, görenek ve bayramlaşma ritüelleriyle nesilden nesile geçer. | Çocuğun ilk ahlak modelini anne ve babasından almasını sağlar. (Atasözü: "Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur.") | Eve gelen misafire güler yüzle "Hoş geldiniz" demek ve ikramda bulunmak. |
2. Evrensel Kaynaklar | Dünyadaki tüm insanların ortak kabul ettiği insan onuru, psikoloji ve felsefe ilkelerine dayanır. | Kültürler farklı olsa da nazik olmak tüm dünyada kabul gören ortak bir dildir. | Mark Twain'in sözü: "Nezaket; işitme engellilerin duyabileceği, görme engellilerin görebileceği bir dildir." |
3. Dinî Kaynaklar | Kur'an-ı Kerim'in öğütleri ve Hz. Peygamber'in (sav) örnek davranışlarıdır. | İnsanları kaba ve kırıcı sözlerden meneder; sevgi, merhamet ve adaleti emreder. | Peygamberimizin hadisi: "Hiçbir baba, evladına güzel ahlaktan daha üstün bir hediye vermemiştir." |
· Olay: Medine'de aç kalan küçük Râfi, hurma bahçesindeki ağaçları taşlayıp hurma düşürürken bahçe sahibi tarafından yakalanır ve Peygamberimizin huzuruna şikâyetle getirilir.
· Peygamberimizin Tutumu: Çocuğa kızıp ceza vermek yerine yumuşak bir ses tonuyla "Yavrum, ağaçları neden taşlıyorsun?" diye sorar. Çocuğun aç olduğunu öğrenince, "Ağaçları taşlama; altına dökülenleri topla ye" der ve ona bereket duası eder.
· Ahlaki Çıkarım: Sert cezalar ve kaba davranışlar öfke doğururken; anlayış, şefkat ve nezaket insanı hatasından vazgeçiren en güçlü erdemdir.
BÖLÜM 3: BİRLİKTE YAŞAMA KÜLTÜRÜNDE GÖRGÜ VE NEZAKET
1. Birlikte Yaşama Kültürü Nedir?
İnsan tek başına yaşayamaz; ailede, okulda, sokakta, toplu taşımada ve hastanede başkalarıyla aynı alanı paylaşır. Farklı düşüncelere, alışkanlıklara ve özelliklere sahip insanların barış ve huzur içinde bir arada bulunmasına birlikte yaşama kültürü denir.· Birlikte Yaşamın Temel Direkleri: Sorumluluk, adalet, dayanışma, empati ve saygıdır.
· Ortak Alan Kuralları: Hastanede sessiz olmak, kantinde sıraya girmek, toplu taşımada yaşlı ve hamilelere yer vermek bu kültürün en belirgin göstergeleridir.
2. Günlük Yaşamda Doğru ve Nezaketli Davranışlar Tablosu
Karşılaşılan Durum PDF | Hatalı / Nezaketsiz Davranış | Doğru ve Görgüye Uygun Davranış PDF | Sağladığı Toplumsal Katkı PDF |
Yolda Birine Çarpmak | Hiçbir şey demeden yürüyüp gitmek veya karşıdakine kızmak. | Göz teması kurup içtenlikle "Özür dilerim, bir yeriniz acıdı mı?" demek. | Gerginliği engeller, barış ortamı sağlar. |
Kantin Sırası | "Çok açım" diyerek öndeki küçükleri itip araya girmek. | Sıranın sonuna geçip sabırla kendi sırasını beklemek. | Kul hakkını korur, adaleti ve huzuru sağlar. |
Ders Esnasında | Parmak kaldırmadan öğretmenin ya da arkadaşının sözünü kesmek. | Söz almak için el kaldırmak ve söz verilince konuşmak. | Ders ortamında dikkatin dağılmasını önler. |
Toplu Taşıma Araçları | Kulaklıksız yüksek sesle video izlemek, ayaktaki yaşlıları görmezden gelmek. | Kısık sesle konuşmak; yaşlı, hasta veya çocuklu yolculara tebessümle yer vermek. | Toplumsal dayanışmayı ve hürmeti canlı tutar. |
Bir Şey İsterken | "Kalemini ver!" diyerek emreder gibi konuşmak. | "Lütfen kalemini rica edebilir miyim?" demek ve alınca teşekkür etmek. | Arkadaşlık bağlarını kuvvetlendirir. |
Yolda giderken yükü ağır olan eşek, yanındaki beygirden azıcık yardım ister; aksi halde öleceğini söyler. Beygir bencilce yardım etmeyi reddeder. Az sonra eşek yorgunluktan düşüp ölünce, sahibi bütün yükü ve üstelik eşeğin cesedini de beygirin sırtına yükler.
· Mesaj: "Komşun gözlerini kapattığı an, bütün yük senin sırtındadır!" Dayanışma ve yardımlaşma sadece zayıf olanı değil, herkesi koruyan bir hayat kuralıdır. Birlikte yaşamada başkasının derdine kayıtsız kalınamaz.