Ders Notu Ülkemizin Kaynakları ve Ekonomik Faaliyetler

[Hatice Yılmazer]

ÜLKEMİZİN KAYNAKLARI VE EKONOMİK FAALİYETLER​

Doğal kaynaklar, doğada kendiliğinden bulunan, insanlar tarafından üretilmeyen ancak insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılan kaynaklardır. İnsanların yaşamlarını devam ettirmek veya gelir elde etmek için yaptıkları işlerin tamamına ise ekonomik faaliyet adı verilir.
Bir yerdeki yeryüzü şekilleri, iklim, ulaşım imkânları ve sahip olunan doğal kaynaklar, o bölgede yapılacak ekonomik faaliyetin çeşidini doğrudan etkiler.

TOPRAKLARIMIZ VE EKONOMİK FAALİYETLER
Toprak; sadece üzerinde yaşadığımız bir yüzey değil, aynı zamanda besin kaynağımız, geçim aracımız ve tarım, hayvancılık ile sanayinin temelidir. Ülkemizde farklı iklim tiplerinin ve toprak türlerinin görülmesi, tarım ürünü çeşidini artırmıştır.

HAP BİLGİ:
1 cm kalınlığında toprağın oluşabilmesi için yaklaşık 1000 yıl gereklidir, bu yüzden toprağımızı erozyona ve kirliliğe karşı korumalıyız.

Toprağa Dayalı Sanayi: Toprak sadece tarım için değil, sanayide ham madde olarak da kullanılır. Çömlek, seramik, porselen, çimento, kireç, tuğla ve kiremit yapımında topraktan yararlanılır.

Toprağa Dayalı Faaliyetler Tablosu

Bölge / İl​	Yetiştirilen Ürün / Yapılan Faaliyet​	Ekonomik Değeri ve Kullanım Alanı​
Konya ve çevresi	Tahıl ürünleri ve şeker pancarı	Geniş düzlüklerde yetişir, gıda sanayisinde ham maddedir.
Çukurova (Adana)	Pamuk, mısır, soya fasulyesi	Geniş ve verimli bir ovadır, tekstil sanayisinde kullanılır.
Şanlıurfa	Pamuk ve Antep fıstığı	GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) ile sulama artmış, tarım gelişmiştir.
Rize ve çevresi	Çay	Gıda sanayisinde kullanılır.
Erzurum - Kars	Büyükbaş Hayvancılık	Yaz yağışlarıyla oluşan geniş çayır ve meralar sayesinde et ve süt sanayisi gelişmiştir.
Kütahya ve çevresi	Seramik, çini ve porselen	Toprak sanayiye (imalata) dönüştürülür.
Ege / Batı Anadolu	İncir, üzüm, zeytin	İklimin uygunluğu sayesinde ticari ürün olarak değerlendirilir.

SULARIMIZ VE EKONOMİK FAALİYETLER
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması; göl, akarsu ve yer altı suları bakımından çeşitliliğe sahip olması suya bağlı ekonomik faaliyetleri geliştirmiştir.

UYARI:
Dünya genelindeki tatlı su kaynaklarının yaklaşık %70’i ve ülkemizdeki suların büyük bir kısmı tarımsal sulamada kullanılmaktadır. Türkiye su zengini bir ülke değildir (kişi başına düşen su yaklaşık 1.300 m³'tür), bu yüzden sularımız dikkatli kullanılmalıdır.
Suya Dayalı Faaliyetler Tablosu

Su Kaynağı / İl​	Yapılan Ekonomik Faaliyet​	Açıklama​
Karadeniz	Balıkçılık	Suyun soğuk ve oksijen miktarının fazla olması balıkçılığı geliştirmiştir.
Doğu Anadolu (Akarsular)	Hidroelektrik Enerji	Ülkemizin doğusu dağlık ve engebeli olduğu için akarsuların akış hızı yüksektir, barajlardan elektrik üretilir.
Denizli, Afyon, Ankara	Jeotermal Enerji ve Sağlık Turizmi	Fay hatlarından çıkan sıcak sularla (kaplıcalar) sağlık turizmi yapılır, ayrıca seralar ve evler ısıtılır.
Çoruh Nehri / Manavgat	Su Sporları (Rafting)	Hızlı akan nehirlerde rafting yapılarak turizme katkı sağlanır.
Van Gölü	Ulaşım (Taşımacılık)	Van ile Bitlis (Tatvan) arasında feribotlarla yolcu ve yük taşınır.
Muğla, Akdeniz ve Ege	Kültür Balıkçılığı ve Yaz Turizmi	Yazları sıcak geçtiği için turizm gelişmiştir; deniz kıyılarında kültür balıkçılığı da yapılır.
Tuz Gölü	Tuz Üretimi	Ülkemizin tuz ihtiyacının yaklaşık %40'ı buradan sağlanır.

ORMANLARIMIZ VE EKONOMİK FAALİYETLER
Ormanlarımız ülke topraklarının yaklaşık %28'ini kaplar. İklim şartlarına bağlı olarak ormanlar daha çok kıyı kesimlerde toplanmıştır. Orman bakımından en zengin bölgemiz Karadeniz'dir; onu Akdeniz ve Ege izler.
DİKKAT:
Ormanlar sadece kâğıt ve kereste demek değildir! Ormanlar sel, çığ ve erozyon gibi afetlerin yıkıcı etkisini azaltır, hayvanlara barınak olur ve havayı temizler. Ormanlardan yararlanırken sürdürülebilirliğe (ağaçlandırma çalışmalarına) dikkat edilmelidir.

Ormana Dayalı Faaliyetler Tablosu

Bölge / İl​	Yapılan Ekonomik Faaliyet​	Açıklama​
Kastamonu, Bolu	Kerestecilik	Ormanların yoğun olduğu yerlerde ağaçlar işlenir.
Bursa (İnegöl), Kayseri, Ankara	Mobilyacılık	Orman ürünleri (tomruk, sunta, vb.) ev ve ofis mobilyasına dönüşür.
Zonguldak, Kastamonu, Muğla	Kâğıt Sanayisi	Ağaçlardan elde edilen selüloz ile kâğıt üretilir.
Hakkari, Ordu, Artvin	Arıcılık (Bal Üretimi)	Ormanlardaki çeşitli bitkiler ve çiçekli meralar sayesinde gelişmiştir.
Muğla, Akdeniz Kıyıları	İlaç ve Kozmetik Sanayi	Sığla ağacı, kekik, defne gibi şifalı bitkiler ilaç ve kozmetikte kullanılır.
Rize (Ayder), Artvin (Karagöl)	Turizm (Ekoturizm / Yayla)	Ormanlar, doğal güzellikleri ile kamp ve doğa sporları için kullanılır.

MADENLERİMİZ VE EKONOMİK FAALİYETLER
Yer kabuğunda bulunan ve ekonomik değeri olan minerallere maden denir. Türkiye maden çeşitliliği bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Madenler, yeni iş olanakları sağlar ve ülkemizin dışa bağımlılığını azaltır.
HAP BİLGİ:
Maden ocakları ülke ekonomisine büyük katkı sağlarken çevresel önlemler alınmazsa ağaçların kesilmesine ve su kaynaklarının kirlenmesine neden olabilir; bu yüzden çevre dostu yöntemler kullanılmalıdır.
Madenler ve Kullanım Alanları Tablosu

Maden Adı​	Çıkarıldığı Başlıca Yerler​	Kullanım Alanı ve Özellikleri​
Bor Mineralleri	Kütahya, Eskişehir, Balıkesir, Bursa	Dünya rezervlerinin yaklaşık %73'ü ülkemizdedir. Cam sanayisi, roket yakıtı, bilişim teknolojileri ve temizlikte kullanılır.
Taş Kömürü	Zonguldak	Demir-çelik sanayisinde metalleri eritmek için enerji kaynağı olarak kullanılır.
Demir	Sivas (Divriği), Malatya (Hekimhan)	Sanayinin temelidir. Demir-çelik fabrikalarında, inşaat ve otomotiv sektöründe kullanılır.
Bakır	Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre)	İletkenliği yüksek olduğu için elektrik kabloları ve elektronik sanayisinde kullanılır.
Krom	Elazığ, Muğla, Denizli	Paslanmaz çelik üretiminde, uçak, gemi ve otomotiv sanayisinde kullanılır.
Petrol	Batman, Şırnak (Gabar)	Ülkemizin yakıt ihtiyacının bir kısmını karşılar, kimya sanayisinde kullanılır.
Oltu Taşı	Erzurum	Süs eşyası ve özellikle tespih yapımında kullanılır.
Mermer	Afyonkarahisar, vb. birçok il	İnşaat, heykelcilik, mutfak tezgâhı ve dekorasyon alanlarında değerlendirilir.

UYARI:
Milli Eğitim Bakanlığı sorularında genellikle "harita okuma" ve "neden-sonuç ilişkisi" sorulur. Örneğin; "Erzurum-Kars'ta neden büyükbaş hayvancılık gelişmiştir?" sorusunun cevabı, yer şekilleri ve iklimin etkisiyle büyüyen gür çayırlar (doğal kaynaklar) olmalıdır. Veya "Neden kâğıt ve kereste fabrikaları kıyılarda yoğunlaşmıştır?" sorusunun cevabı, iklimden dolayı ormanların buralarda fazla olmasıdır. Konuları birbirine bağlamayı unutma!