TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR
LGS'de sıkça karşınıza çıkacak olan "Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar" konusu, özellikle Atatürk İlkeleri ile eşleştirme sorularında büyük önem taşır. Bu konunun temel amacı; Türk toplumunu çağdaş, modern ve laik bir yapıya kavuşturmak, toplum içindeki ayrıcalıkları ve ikilikleri ortadan kaldırmaktır.
İşte bu alanda yapılan yenilikler, eşleştiği ilkeler ve hap bilgiler:
Şapka ve Kılık Kıyafet Kanunu (25 Kasım 1925)
Osmanlı Devleti'nin çok uluslu ve zengin kültürel yapısı nedeniyle toplumda kılık kıyafet birliği yoktu; insanlar dinlerine, milliyetlerine ve mesleklerine göre farklı giyiniyordu. Bu kargaşaya son vermek ve Türk milletinin içteki modernleşmesini dış görünümüne yansıtmak amacıyla Şapka ve Kılık Kıyafet Kanunu çıkarılmıştır.
- 1925: Devlet memurlarının fes giymesi yasaklanarak şapka takması zorunlu hâle getirildi.
- 1934: Diyanet İşleri Başkanı, Rum ve Ermeni patrikleri gibi en yetkili din adamları hariç, diğer tüm din adamlarının ibadet yerleri dışında dinî kıyafetlerle gezmeleri yasaklandı.
HAP BİLGİ:Mustafa Kemal, Şapka Kanunu çıkarılmadan önce Kastamonu gezisine şapka ile giderek bizzat halka örnek olmuş ve halkın tepkisini ölçmüştür. Atatürk'ün yeniliklere bizzat öncülük etmesi onun liderlik ve inkılapçılık özelliklerini gösterir.
DİKKAT (İlke Eşleştirmesi):- Kılık kıyafet karmaşasını bitirip toplumda eşitlik sağladığı için Halkçılık.
- Dinî kıyafetlerin günlük yaşamda kullanımını sınırlandırdığı için Laiklik.
- Çağdaş bir görünüm hedeflediği için İnkılapçılık ilkeleriyle ilgilidir.
UYARI:Kılık Kıyafet Kanunu çıkarılırken kadınların kıyafeti konusunda kanuni bir zorunluluğa gidilmemiş, bu durum zamanın akışına bırakılmıştır.
Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (30 Kasım 1925)
Selçuklu ve Osmanlı'da önemli rol oynayan tekke ve zaviyeler zamanla asıl amaçlarından uzaklaşmış, halkın dinî inançlarını kötüye kullanarak sömürmeye ve cumhuriyet yeniliklerine karşı direnmeye başlamıştır.
- Türbedarlık, şeyhlik, dervişlik, dedelik, seyitlik ve müritlik gibi sıfat ve unvanların kullanılması yasaklandı.
- Falcılık, büyücülük ve muskacılık gibi din dışı uygulamalar yasaklandı.
HAP BİLGİ:Bu kurumların kapatılmasıyla toplumda yapay olarak oluşturulan inanç ayrılıklarına son verilmiş, birlik ve beraberlik sağlanmıştır.
DİKKAT (İlke Eşleştirmesi):Dinin istismar edilmesini önlediği için Laiklik ilkesi yönünde atılmış en önemli adımlardan biridir. Ayrıca, ayrıcalık belirten dinî unvanlar yasaklanıp eşitlik sağlandığı için Halkçılık ilkesiyle de doğrudan ilgilidir.
Takvim, Saat, Rakam ve Ölçü Birimlerinin Kabulü
Osmanlı'da kullanılan farklı takvim, saat ve ölçü sistemleri, hem ülke içinde ikiliklere (kargaşaya) hem de Avrupa ile olan ekonomik ve ticari ilişkilerde büyük olumsuzluklara neden oluyordu.
Yapılan Değişiklikler Tablosu
Alaturka saat sistemi | Uluslararası saat sistemi | 1925 (Uygulama 1926)
Hicri ve Rumi Takvim | Miladi Takvim | 1925 (Uygulama 1926)
Arap Rakamları | Uluslararası Rakamlar | 1928
Okka, Arşın, Endaze, Dirhem | Kilogram, Metre, Litre | 1931
Hafta sonu tatili: Cuma | Hafta sonu tatili: Cumartesi (öğleden sonra) ve Pazar | 1935
UYARI:Bu yeniliklerin en önemli iki LGS şifresi vardır:
- Ülke içindeki uyumsuzlukları ve ikilikleri ortadan kaldırmak.
- Batılı devletlerle yaşanan ekonomik ve ticari sorunları çözmek.
DİKKAT (İlke Eşleştirmesi):Tamamen Batı ile uyum ve modernleşme amacı taşıdığı için bu yenilikler İnkılapçılık ilkesi ile ilgilidir.
Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934)
Osmanlı'da soyadı yoktu; insanlar lakaplar, baba adları veya doğdukları yerlerle anılıyordu. Bu durum askerlik, miras, tapu ve okul gibi resmî işlemlerde büyük karışıklıklara yol açmaktaydı.
- Herkesin Türkçe bir soyadı alması zorunlu kılındı.
- Gülünç, ahlaka aykırı, yabancı ırk/millet isimleri ve rütbe belirten soyadları yasaklandı.
- 24 Kasım 1934: TBMM tarafından Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi ve başkasının kullanması yasaklandı.
- 26 Kasım 1934 (Unvanların Kaldırılması): Ağa, hafız, molla, efendi, bey, paşa gibi ayrıcalık bildiren unvan ve lakaplar yasaklandı.
DİKKAT (İlke Eşleştirmesi):- Ayrıcalıkları kaldırıp toplumda tam bir eşitlik sağladığı için öncelikle Halkçılık ilkesi ile ilgilidir.
- Soyadlarının "Türkçe" olması zorunluluğu ve millî bir kimlik hedeflenmesi yönüyle Milliyetçilik ilkesine girer.
Millî Mücadele'de büyük fedakârlıklar gösteren Türk kadını, cumhuriyet döneminde hak ettiği değere kavuşmuştur.
LGS'NİN EN ÇOK DÜŞÜREN DETAYI: 1926 Medeni Kanun ile kadınlara evlenme, boşanma, miras ve eğitim gibi sosyal, ekonomik ve hukuki haklar verilmiş, kadın-erkek eşitliği büyük ölçüde sağlanmıştır. ANCAK, Medeni Kanun ile siyasi hak (seçme ve seçilme hakkı) VERİLMEMİŞTİR!.Siyasi Hakların Verilme Sırası
(034 BMV Şifresi)
Türk kadını siyasi haklarını sırasıyla şu şekilde almıştır:
1930 | Belediye seçimlerine katılma hakkı
1933 | Muhtarlık seçimlerine katılma hakkı
1934 | Vekillik (Milletvekili) seçimlerine katılma hakkı
HAP BİLGİ: Türk kadını seçme ve seçilme hakkını Fransa (1944), İtalya (1945) ve İsviçre (1971) gibi dünyanın birçok gelişmiş ülkesinden çok daha önce elde etmiştir. DİKKAT (İlke Eşleştirmesi): Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilerek yönetime katılmalarının sağlanması Cumhuriyetçilik, kadın-erkek eşitliğini siyasi alanda da sağladığı için Halkçılık ilkesi ile ilgilidir
