TEMEL HAKLARIMIZ, ÖZGÜRLÜKLERİMİZ VE SORUMLULUKLARIMIZ
Toplum içinde yaşamak belirli bir düzeni gerektirir. Bu düzenin sağlanması için bazı kavramları çok iyi bilmeli ve hayatımızda uygulamalıyız.
Temel Kavramlar
Aşağıdaki tablo, hak, özgürlük ve sorumluluk kavramlarını ayırt etmen için çok önemlidir:
Kavram | Tanımı | Örnekler |
| Hak | Toplum ve kanunlar tarafından bize tanınmış yetkilere denir. | Okulda eğitim görmek, sağlık hizmetlerinden yararlanmak, yaşama hakkı. |
Özgürlük (Hürriyet) | Her türlü dış etkiden bağımsız olarak, kişinin kendi iradesi ve düşüncesine dayanarak karar vermesidir. | İstediğimiz kulübe katılmak, düşüncelerimizi ifade etmek, seyahat etmek. |
Sorumluluk | Kişinin kendine ve başkalarına karşı yerine getirmesi gereken yükümlülükleri zamanında gerçekleştirmesidir. | Okul kurallarına uymak, çevreyi temiz tutmak, doktorun verdiği ilaçları zamanında kullanmak. |
HAP BİLGİ: Temel insan hakları her insanın sadece insan olduğu için doğuştan sahip olduğu haklardır ve evrenseldir (tüm dünyada geçerlidir). Anayasamızın 12. Maddesi'ne göre bu haklar dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmezdir.Başlıca Temel Haklarımız ve Özgürlüklerimiz
İnsanın değerini korumayı, maddi ve manevi gelişimini sağlamayı amaçlayan temel haklarımız şunlardır:
• Yaşama Hakkı: En temel hakkımızdır! Diğer bütün hakların (eğitim, sağlık vb.) kullanılabilmesinin en temel koşulu hayatta olmaktır.
• Eğitim Hakkı: Herkes eğitim hakkına sahiptir. İlköğretim kız ve erkek tüm çocuklar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır.
• Sağlık Hakkı: Hastalandığımızda doktora gitmek, aşı hizmetlerinden yararlanmak bu kapsama girer.
• Özel Hayatın Gizliliği: Kişinin izin vermediği mahrem alanıdır. Mahkeme kararı olmadan kimse evimize (konutumuza) izinsiz giremez, eşyalarımızı karıştıramaz ve fotoğraflarımızı izinsiz paylaşamaz.
• Seçme ve Seçilme Hakkı: Demokratik devletlerde halkın yönetime katılması için en önemli haktır (Sınıf başkanlığı seçiminde oy kullanmak gibi).
• Düşünce ve İfade Hürriyeti: Kimse düşüncelerini açıklamaya zorlanamaz veya düşüncelerinden dolayı suçlanamaz. Herkesin fikirlerini özgürce söyleme hakkı vardır.
DİKKAT: Sosyal bir varlık olduğumuz için haklarımızı kullanırken başkalarının haklarını da dikkate almalıyız. Sınırsız özgürlük yoktur; özgürlüğümüz bir başkasının hakkının başladığı yerde biter! Başkalarının haklarına saygı göstermek en büyük sorumluluklarımızdandır.
UYARI: Temel hak ve hürriyetlerimiz anayasa ile güvence altına alınmış olsa da bazı olağanüstü durumlarda sınırlandırılabilir! Örneğin; COVID-19 gibi salgın hastalık dönemlerinde kamu sağlığını korumak amacıyla "yerleşme ve seyahat özgürlüğümüz" kısıtlanmıştır (otobüs/uçak seferlerinin iptal edilmesi veya sokağa çıkma yasakları gibi).Haklarımızı Koruyan Belgeler ve Kuruluşlar
Bize tanınan temel hak ve hürriyetler hem ülkemizde (ulusal) hem de dünyada (uluslararası) çeşitli sözleşmeler ve yasalarla koruma altına alınmıştır.
Belge / Kuruluş Adı | Tarihi ve Önemi |
| Türkiye Cumhuriyeti Anayasası | Ülkemizde haklarımızı devlet güvencesi altına alan en üstün yasamızdır. |
Birleşmiş Milletler (BM) | 1945 yılında dünya barışını, güvenliğini korumak amacıyla kurulan uluslararası örgüttür. |
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi | 1948 yılında BM tarafından kabul edilmiştir. Irk, dil, din ayrımı gözetmeden tüm insanların haklarını korur. |
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme | 1989 yılında BM tarafından dünya çocuklarını korumak için kabul edilmiştir (Türkiye 1990'da imzalamıştır). |
UNICEF | BM bünyesinde dünyadaki çocukların haklarını koruyup yaşam koşullarını iyileştirmek için çalışan yardım fonudur. Ülkemizde bu sözleşmenin takibinden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sorumludur. |
HAP BİLGİ: Eğer haklarımızın ihlal edildiğini düşünüyorsak (bir haksızlığa uğradıysak), mutlaka demokratik haklarımızı kullanarak yetkili kurumlara başvurmalı ve hakkımızı yasal yollarla aramalıyız.Sorumluluklarımız Nelerdir?
Sadece haklarımız yoktur, aynı zamanda görev ve sorumluluklarımız da vardır.
• Kendimize ve Ailemize Karşı Sorumluluklarımız: Odamızı toplamak, ders çalışmak, ödevlerimizi zamanında yapmak.
• Topluma ve Çevreye Karşı Sorumluluklarımız: Çevreyi temiz tutmak, toplumsal kurallara uymak, başkalarının haklarına saygı göstermek.
• Devlete Karşı Sorumluluklarımız (Vatandaşlık Ödevlerimiz): Askere gitmek, kanunlara uymak, vergi vermek ve seçimlerde oy kullanmak devlete karşı temel sorumluluklarımızdandır.
DİKKAT: Sorumluluklarımızı yerine getirmemek hem kendi hayatımızı hem de toplumdaki diğer bireylerin hayatını olumsuz yönde etkiler. Güven ortamı ve refah için herkes üzerine düşeni yapmalıdır
