Temel Hak ve Sorumlulukların Önemi
1) "Sınıfta yapılan tartışmada öğrenciler çevrelerindeki insanların davranışlarına şu örnekleri vermişlerdir:Polat: Seçim günü oy kullanmayan ve konuyla ilgilenmeyen biri.
Barış: Mahalle temizliğine gönüllü olarak katılan biri.
Ecrin: Genel ağdan su tasarrufu hakkında kampanya başlatan biri.
Merih: Okulda ihtiyaç sahiplerine yardım kampanyası düzenleyen biri."
Öğrencilerin verdiği örneklere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Barış'ın verdiği örnek, çevreye karşı sorumluluk bilinci gelişmiş bir bireyi yansıtır.
B) Ecrin ve Merih'in örnekleri, toplumsal dayanışmayı artıran etkin vatandaş davranışlarıdır.
C) Polat'ın örneğindeki kişi, demokratik haklarını kullanmaktan kaçınan pasif bir vatandaştır.
D) Tüm öğrencilerin verdiği örnekler, devlete karşı yerine getirilmesi zorunlu yasal ödevlerdir.
2) "Hamza Bey, acil işleri olduğu için trafikte hız yapmış ve birkaç defa kırmızı ışıkta geçmek zorunda kalmıştır. Aynı gün trafiğe çıkan Can Bey ise yeşil ışıkta geçerken, kırmızı ışık ihlali yapan bir araç yüzünden kaza yapmış, bacağı kırılmış ve arabasında büyük hasar oluşmuştur. Bu kaza nedeniyle trafik saatlerce tıkanmış, birçok insan mağdur olmuştur."
Verilen örnek olaylar dikkate alındığında, ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bireylerin sorumluluklarını yerine getirmemesi, başkalarının en temel haklarının ihlal edilmesine yol açar.
B) Acil durumlarda bireylerin kendi kurallarını koyması toplumsal düzeni hızlandırır.
C) Trafik kazalarının tek nedeni sürücülerin araç bakımını zamanında yaptırmamasıdır.
D) Yaşama hakkı her şeyden önemli olduğu için kurallar her zaman esnetilebilir.
3) "Anayasamızın 74. Maddesine göre; vatandaşlar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Örneğin; mahallesinde haftalardır çöpleri toplanmayan Ayşe Hanım, bu sorunun çözümü için belediyeye bir dilekçe yazmıştır."
Bu metne göre dilekçe hakkı ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Vatandaşların karşılaştıkları sorunlara yasal yollardan çözüm aramasını sağlar.
B) Hem bireysel (kişisel) hem de toplumsal (kamusal) sorunların çözümü için kullanılabilir.
C) On sekiz yaşını doldurmuş ve vergisini ödeyen vatandaşlar tarafından kullanılabilir.
D) Bireylerin devlet yönetimiyle iletişim kurmasına ve karar alma sürecine katılmasına olanak tanır.
4) "Bireyler herhangi bir zorlamaya bağlı olmadan düşüncelerini ifade etme özgürlüğüne sahiptir. Ancak her birey hak ve hürriyetlerini kullanırken, kendisi gibi hak ve hürriyet kullanan diğer insanlarla karşı karşıyadır. Bu yüzden kişiler hak ve hürriyetlerini kullanmada sınırsız değillerdir. Örneğin, bir apartmanda müzik dinleme hakkımız vardır ancak müziğin sesini sonuna kadar açarak komşularımızı rahatsız edemeyiz."
Verilen metne göre hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasının asıl amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) İnsanların sanatsal faaliyetlere olan ilgisini azaltmak
B) Toplumsal düzeni sağlamak ve başkalarının haklarını korumak
C) Devletin kanun koyma yetkisini sınırlandırmak
D) Bireylerin sadece ev içindeki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlamak
5) "Sorumluluk sahibi olan vatandaşlar toplumsal hayatı düzenleyen kurallara uyarlar. Ancak sadece kurallara uymakla kalmaz, içinde yaşadıkları toplumdaki sorunları görmezden gelmez, bu sorunların çözümü için öneriler sunar ve harekete geçerler. Gerekirse gönüllü faaliyetlerde bulunarak toplumsal dayanışmaya katkı sağlarlar."
Bu metne göre aşağıdakilerden hangisi "etkin ve sorumluluk sahibi" bir vatandaşın davranışına örnek olarak gösterilemez?
A) Yaşadığı mahallede geri dönüşüm kutularının yetersiz olduğunu görüp belediyeye dilekçe yazması
B) Faturalarını ve vergilerini zamanında ödeyerek yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi
C) Kış aylarında sokak hayvanları için mahalleliyi organize ederek barınak ve mama kampanyası başlatması
D) Kendi menfaatini ilgilendiren konularda kurallara uyup, diğer toplumsal sorunlara duyarsız kalması
6) "Özgürlük, bireylerin herhangi bir zorlamaya bağlı olmadan diledikleri gibi davranabilmeleridir. Ancak özgürlüklerimiz sınırsız değildir. Bir kişinin özgürlüğü, başkasının haklarının başladığı yerde biter. Haklarımızı kullanırken başkalarının yaşam alanına müdahale etmemek en büyük sorumluluğumuzdur."
Aşağıdaki durumlardan hangisi bu metinde anlatılan temel ilkeye ters düşen bir örnektir?
A) Mert'in gece yarısı kendi evinde son ses müzik dinlemesi
B) Ayşe'nin evinde istediği kitabı okuma özgürlüğünü kullanması
C) Zeynep'in teneffüste okul bahçesinde arkadaşlarıyla oyun oynaması
D) Burak'ın hastanede tedavi sırası beklerken sessizce sırasının gelmesini beklemesi
7) "Anayasamızın 25. Maddesine göre; herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; bu düşüncelerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz. Bireyler düşüncelerini söz, yazı veya resim yoluyla ifade edebilirler."
Buna göre aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın bu maddesinin ihlal edildiğini gösterir?
A) Bir yazarın çevre kirliliği ile ilgili eleştirel bir makale yayımlaması
B) Bir öğretmenin, öğrencisine tuttuğu takımı söylemesi için baskı yapması ve cevabından dolayı onu eleştirmesi
C) Bir vatandaşın belediye hizmetlerinden memnun olmadığını sosyal medyada saygı çerçevesinde dile getirmesi
D) Bir ressamın toplumsal bir sorunu anlatan bir sergi açması
8) "Toplumda bireylerin barış ve huzur içinde yaşaması, haklarının korunması ve kurallara uyulmasıyla oluşan dengeye 'toplumsal düzen' denir. Her birey kendi sorumluluklarını yerine getirdiğinde ve başkalarının haklarına müdahale etmediğinde insanlar arasında güven ortamı oluşur. Bu da çatışmaların azalmasına ve toplumda adaletin sağlanmasına yardımcı olur."
Verilen bilgilere dayanarak, toplumsal düzenin bozulmasının en temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) İnsanların eğitim seviyesinin yükselmesi
B) Bireylerin haklarını aramak için yasal yollara başvurması
C) Bireylerin yalnızca kendi haklarına odaklanıp sorumluluklarını ihmal etmesi
D) Toplumda farklı düşüncelere sahip insanların bir arada yaşaması
9) "Anayasamızın 73. Maddesi şöyledir: 'Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.' Sorumluluklarımızı yerine getirmezsek haklarımızı kullanmada sorun yaşayabiliriz. Örneğin, vergi vermek bizim devlete karşı görevlerimizdendir. Eğer vergimizi vermezsek devletin bize vereceği hizmetlerde aksamalar olur."
Bu bilgilere göre "vergi sorumluluğu" ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Vatandaşların ekonomik durumu ne olursa olsun herkesten eşit miktarda vergi alınır.
B) Vergi gelirlerindeki azalma, vatandaşın sağlık ve eğitim gibi hizmetlerden yararlanma hakkını olumsuz etkiler.
C) On sekiz yaşını doldurmuş olan ve devlet memuru olan kişiler vergi ödemek zorundadır.
D) Vergiler sadece ülkenin güvenlik harcamaları için kullanılmaktadır.
10) "Anayasamızın 56. Maddesine göre herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Ancak bu madde devamında şunu da söyler: Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek hem devletin hem de vatandaşların ödevidir."
Buna göre aşağıdakilerden hangisi hem bir anayasal hakkın kullanımını hem de bir sorumluluğun ihlalini (yerine getirilmemesini) bir arada göstermektedir?
A) Hafta sonu ailesiyle ormanda piknik yapan Ali'nin, çöplerini poşetleyip geri dönüşüm kutusuna atması
B) Ayşe'nin çevreyi kirleten bir işletmeyi yetkili mercilere dilekçeyle şikâyet etmesi
C) Belediyenin mahallelere yeni ağaçlar dikerek yeşil alanları artırması
D) Fabrika sahibi Cemal Bey'in üretim yaparken fabrika atıklarını arıtmadan nehre dökmesi
11) Aşağıda günlük yaşamdan bazı örnekler verilmiştir: I. Eğitim görmek için okula kayıt olmak II. Okuldaki laboratuvar malzemelerine zarar vermemek III. Hangi mesleği seçeceğine kimsenin baskısı altında kalmadan karar vermek
Bu durumların "Hak, Sorumluluk ve Özgürlük" kavramlarıyla eşleştirilmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) I. Hak - II. Sorumluluk - III. Özgürlük
B) I. Sorumluluk - II. Hak - III. Özgürlük
C) I. Özgürlük - II. Sorumluluk - III. Hak
D) I. Hak - II. Özgürlük - III. Sorumluluk
12) "Okulda sağlıklı ve güvenli bir ortamda bulunmak öğrencilerin en temel hakkıdır. Ancak sınıf içinde öğretmen ders anlatırken söz almadan konuşmak, arkadaşlarıyla yüksek sesle sohbet etmek veya sınıftaki eşyalara zarar vermek, diğer öğrencilerin eğitim alma hakkını doğrudan engeller."
Bu parçadan çıkarılacak en genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Eğitim hakkı, sadece başarılı öğrencilere sunulan bir ayrıcalıktır.
B) Öğrenciler okul kurallarına uymadıklarında sadece kendilerine zarar verirler.
C) Bir ortamda sorumlulukların yerine getirilmemesi, başkalarının haklarının kullanılmasını engeller.
D) Okulda güvenliğin sağlanması sadece okul yönetiminin görevidir.
13) "Anayasamızın 20. Maddesi: Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz."
Aşağıdakilerden hangisi bu madde kapsamında koruma altına alınan bir durumdur?
A) Bir kişinin sosyal medyada kendi isteğiyle herkese açık olarak paylaştığı fotoğraflar
B) Bir sanatçının halka açık bir meydanda verdiği konserin izleyiciler tarafından kaydedilmesi
C) Bir kişinin cep telefonu mesajlarının ve kişisel günlüğünün izni olmadan okunup yayınlanması
D) Bir milletvekilinin mecliste yaptığı konuşmanın televizyonlarda haber yapılması
14) "Mahallede gece geç saatlerde yüksek sesle müzik dinlememek, ortak kullanım alanı olan parklara zarar vermemek toplumsal kurallardır. Bu kuralların ihlali durumunda komşuluk ilişkileri zedelenir, huzursuzluk başlar. Ancak bu kurallara uyulduğunda bireyler arasında güven artar, dayanışma kültürü gelişir."
Bu metne göre toplumsal kurallarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Bireyleri kısıtlamak ve onlara baskı kurmak amacıyla oluşturulmuşlardır.
B) İnsanların bir arada, barış ve huzur içinde yaşamasını kolaylaştırırlar.
C) Ortak kullanım alanlarının korunmasını sağlarlar.
D) Toplum içindeki sosyal bağların güçlenmesine katkıda bulunurlar.
15) "Mahallesinde çocukların oyun oynayabileceği güvenli bir alan olmadığını fark eden Emre Bey, durumu görmezden gelmemiş; komşularıyla durumu görüşüp ortak bir talep metni hazırlamıştır. Ardından bu belgeyi imzalayarak ilgili belediyeye başvurmuş ve mahallesine çocuk parkı yapılmasını yasal yollardan talep etmiştir."
Emre Bey’in bu davranışı dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Sorunun çözümü için anayasal bir hakkı olan dilekçe hakkını kullanmıştır.
B) Çevresinde yaşanan problemlere karşı duyarlı ve etkin bir vatandaşlık sergilemiştir.
C) Yönetim birimlerinin karar alma sürecine halkın katılımını sağlamaya çalışmıştır.
D) Kendi çıkarlarını toplumsal faydanın önünde tutarak kuralları esnetmiştir.
Cevaplar
1) D
2) A
3) C
4) B
5) D
6) A
7) B
8) C
9) B
10) D
11) A
12) C
13) C
14) A
15) D
