TEKNOLOJİK ÜRÜNLERİN BİLİNÇLİ KULLANIMI VE DİJİTAL OKURYAZARLIK
Teknolojinin hayatımızdaki olumlu ya da olumsuz etkileri, onu nasıl kullandığımıza bağlıdır. Teknolojik araçları doğru zamanda, doğru miktarda ve doğru yerde kullanmak hayatımızı kolaylaştırırken; bilinçsiz kullanım ciddi sorunlara yol açabilir.
HAP BİLGİ: Teknolojik bir ürünü kullanırken kendimize şu 4 soruyu sormalıyız:
- Bu cihaz ne işe yarıyor?
- Hangi kullanım şekli daha pratik olur?
- Hangi amaçla kullanırsam daha faydalı olur?
- Kullanırken nelere dikkat etmeliyim?
İnterneti kullanırken yaptığımız her işlem arkasında bir iz bırakır. Girdiğimiz siteler, yaptığımız çevrim içi alışverişler, sosyal medya paylaşımlarımız ve e-postalarımız birleşerek **"Dijital Ayak İzi"**mizi oluşturur. Gelişmiş yazılımlar bu izleri takip ederek ilgi alanlarımıza göre karşımıza reklamlar çıkarabilir.
UYARI:- Tanımadığınız kişi ve kuruluşlardan gelen "Hakkında şikayet var, linke tıkla" gibi mesajlara kesinlikle tıklamayın, kişisel verileriniz çalınabilir.
- Sosyal medya şifrelerinizi belirlerken kendi adınızı, doğum tarihinizi veya sıralı sayıları (1234 vb.) kullanmayın. Şifrelerinizi en yakın arkadaşlarınızla dahi paylaşmayın.
- Güvenliğiniz için fotoğraflarınızı herkesin erişebileceği (herkese açık) şekilde paylaşmayın.
Günlük hayatta pek çok teknolojik alet kullanıyoruz. Bu aletlerin verimli kullanımı bütçemizi korur ve sağlığımızı güvence altına alır.
DİKKAT (Ev Aletleri ve Sağlık):- Bulaşık Makinesi: Bulaşıkları elde yıkamak yerine makinede yıkamak, 4 kişilik bir ailede yılda yaklaşık 40 ton su tasarrufu sağlar. Ön yıkama yapmak su ve elektrik israfına neden olur. Makineler tam doldurulmadan çalıştırılmamalıdır.
- Televizyon: EBA TV gibi kanallarla eğitim için çok faydalıdır. Ancak uzun süre televizyon izlemek göz yorgunluğuna, obeziteye, uyku sorunlarına ve sosyal ilişkilerin zayıflamasına yol açar.
- Ampul: Fazla enerji harcayan "akkor ampuller" yerine, enerjinin büyük kısmını ışığa çevirerek %80 tasarruf sağlayan ve daha uzun ömürlü olan "LED ampuller" tercih edilmelidir.
TABLO 1: Akıllı Cihazların Doğru ve Yanlış Kullanımı DOĞRU KULLANIM |  YANLIŞ KULLANIM |
| Harita (Navigasyon) uygulamaları ile adres bulmak | Araç kullanırken seyir hâlinde telefona bakmak (kazalara yol açar) |
EBA yayınlarını izleyip uzaktan eğitime katılmak | Aşırı oyun oynayarak boşa vakit harcamak |
Uzaktaki tanıdıklarımızla sesli/görüntülü görüşmek | Sosyal medyada dijital ayak izi bırakarak kişisel verileri tehlikeye atmak |
Resmî kurumlardan (AFAD vb.) gelen acil uyarı mesajlarını takip etmek | Üye olunan sitelere veya tanınmayan kişilere gereksiz yere kişisel bilgi vermek |
3. BİLİNÇLİ BİR TEKNOLOJİ TÜKETİCİSİ NELER YAPAR?
Teknolojik bir ürün aldığımızda bir takım belgeleri mutlaka saklamalı ve okumalıyız.
SINAVDA ÇIKAR (Kavramları Karıştırma!):- Kullanım Kılavuzu: Ürünü nasıl, hangi ortamlarda, güvenli ve verimli bir şekilde kullanacağımızı; arıza anında neler yapacağımızı ve yetkili servise nasıl ulaşacağımızı anlatan yazılı belgedir.
- Garanti Belgesi: Ürünün belirli bir süre içinde, üretimden kaynaklanan hatalara karşı ücretsiz tamir edilmesini, değiştirilmesini veya para iadesi yapılmasını sağlayan yasal belgedir.
- Fatura / Fiş: Ürünü satın aldığımızı kanıtlayan belgedir. İade ve garanti işlemleri için mutlaka alınmalı ve saklanmalıdır.
4. DİJİTAL OKURYAZARLIK NEDİR?
HAP BİLGİ: Dijital okuryazarlık; görsel ve yazılı medya mesajlarını anlama, analiz etme, değerlendirme ve uygun iletiler gönderme yeteneğidir.
Dijital Okuryazar Bir Bireyin Özellikleri:
- İnternetteki bilgilerin her zaman doğru olmayacağını bilir, bilgiyi farklı kaynaklardan araştırıp doğrular.
- Sosyal medya hesaplarının gizliliğini ayarlar, kişisel bilgilerini korur ve güçlü şifreler oluşturur.
- Çevrimiçi oyun, alışveriş ve e-postalarda güvenlik tedbirlerini alır, siber saldırılara karşı bilinçlidir.
- Dijital ortamda Türkçeyi doğru kullanır; anlamsız kısaltmalardan ve emojilerle iletişim kurup dili yozlaştırmaktan kaçınır.
Devletimiz ve sivil toplum kuruluşları, teknoloji bağımlılığını önlemek ve internetin güvenli kullanımını sağlamak için birçok çalışma yürütmektedir.
TABLO 2: Bilinçli Kullanım İçin Kurumlar ve ProjelerKurum / Proje Adı | Görevi ve Amacı |
| RTÜK (Radyo ve Televizyon Üst Kurulu) | Radyo ve TV yayınlarını denetler. "Akıllı İşaretler", "Uyarıcı Sembol Sistemi" ve "Medya Okuryazarlığı Projesi" ile izleyicileri zararlı içeriklere karşı uyarır ve çocukları korur. |
Yeşilay (TBM) | Türkiye Bağımlılıkla Mücadele (TBM) Eğitim Programı kapsamında; sigara, alkol gibi zararlı maddelerin yanı sıra "Teknoloji Bağımlılığı" ile de mücadele eden sivil toplum kuruluşudur. |
Güvenli İnternet (Güvenli Web) | Başta çocuklar ve gençler olmak üzere, internet kullanıcılarını eğitmek, bilinçlendirmek ve güvenli internet kullanımı hakkında farkındalık oluşturmak için çalışır. |
Güvenli Çocuk | Çocuklara bilinçli internet kullanımını eğlenceli bir şekilde (oyunlar, e-kitaplar) öğretmeyi amaçlayan platformdur. |
