SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ (23 Ağustos - 13 Eylül 1921)
Kütahya-Eskişehir Savaşları'ndaki mağlubiyetin ardından Türk ordusu, Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir. Yunan ordusu, Türk ordusunu tamamen yok etmek ve Ankara’yı ele geçirmek amacıyla saldırıya geçmiştir,.
⚠ DİKKAT: Mustafa Kemal Paşa bu savaşı "Sakarya Melhame-i Kübrası" (büyük kanlı savaş) olarak adlandırmış, tarihçiler ise çok sayıda subay şehit olduğu için "Subaylar Savaşı" adını vermişlerdir.
Askerî Güç Dengesi
Savaş öncesinde Yunan ordusu asker ve teçhizat bakımından Türk ordusundan üstündür.
| Askerî Varlık | Türk Ordusu | Yunan Ordusu |
| Subay | 5.401 | 3.780 |
| Er | 96.326 | 120.000 |
| Tüfek | 54.572 | 57.000 |
| Makineli Tüfek | 825 | 2.768 |
| Top | 196 | 386 |
| Uçak | 2 | 18 |
Savaşın Kaderini Değiştiren Emir
Mustafa Kemal Paşa, savaş taktiğini değiştirerek dünya harp tarihine geçen şu emri vermiştir:
!!! ÖNEMLİ UYARI !!! "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk edilemez." Bu emirle "çizgi savunması" yerine "alan savunması" stratejisine geçilmiştir.
Sakarya Zaferi'nin Sonuçları
• Askerî: 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süregelen geri çekilme süreci sona erdi. Türk ordusu savunmadan taarruza geçti.
• Siyasi: Mustafa Kemal'e "Gazilik" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi. İtalya, Anadolu’yu tamamen terk etti.
• Diplomatik:
1. Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile imzalandı.
▪ ⚠ DİKKAT: Bu antlaşma ile doğu sınırımız kesin şeklini almıştır,.
2. Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Fransa ile imzalandı.
▪ ⚠ DİKKAT: Güney Cephesi kapanmıştır. Ancak Hatay, sınırlarımız dışında kalarak Misakımillî’den taviz verilmiştir.
BÜYÜK TAARRUZ VE BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ (26 Ağustos - 18 Eylül 1922)
Sakarya Zaferi’nden sonra Türk ordusu hemen taarruza geçmemiştir. Orduyu taarruz gücüne ulaştırmak için yaklaşık bir yıl hazırlık yapılmıştır.Hazırlık Süreci:
• Mustafa Kemal’in başkomutanlık yetkisi süresiz uzatıldı.
• Tekâlif-i Millîye Emirleri tüm yurtta uygulandı.
• Orduya taarruz eğitimi verildi.
Askerî Güç Dengesi (Taarruz Öncesi)
Yapılan hazırlıklar sonucunda Türk ordusu sayıca Yunan ordusuna yaklaşmıştır.
| Askerî Varlık | Türk Ordusu | Yunan Ordusu |
| Subay | 8.659 | 6.564 |
| Er | 199.283 | 218.000 |
| Tüfek | 100.352 | 83.000 |
| Ağır Mak. Tüfek | 839 | 1.280 |
| Top | 340 | 418 |
| Uçak | 3 | 50 |
• 26 Ağustos sabahı Kocatepe’den taarruz başladı.
• 30 Ağustos’ta Dumlupınar’da Yunan ordusu imha edildi (Başkomutanlık Meydan Muharebesi).
• Mustafa Kemal Paşa tarihî emrini verdi: "Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!".
• 9 Eylül’de İzmir kurtarıldı, 18 Eylül’de Batı Anadolu tamamen Yunan işgalinden temizlendi.
⚠ UYARI: Büyük Taarruz’un kazanılmasıyla Millî Mücadele’nin askerî safhası sona ermiş, diplomasi dönemi başlamıştır.
MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (11 Ekim 1922)
Sıcak çatışmanın sona ermesinin ardından İngiltere, Fransa ve İtalya ile TBMM arasında imzalanmıştır.• Katılımcılar: TBMM adına İsmet Paşa katılmıştır.
• ⚠ DİKKAT: Yunanistan görüşmelere doğrudan katılmamış, onları İngiltere temsil etmiştir.
Antlaşmanın Önemli Maddeleri ve Yorumları
| Madde | Yorum / Önem |
| Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki çatışma sona erecektir. | Millî Mücadele'nin silahlı dönemi resmen bitmiştir. |
| Doğu Trakya, Meriç Irmağı'na kadar boşaltılarak TBMM'ye verilecektir. | Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarılmıştır. |
| İstanbul ve Boğazlar, TBMM yönetimine bırakılacaktır. | İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmıştır. |
| İtilaf Devletleri barışa kadar İstanbul'da kalabilecektir. | Bu durum egemenlik haklarımıza aykırı olsa da geçici bir maddedir. |
!!! ÇOK ÖNEMLİ UYARI !!! İstanbul ve Boğazların yönetiminin TBMM hükûmetine devredilmesi ile Osmanlı Devleti hukuken yok sayılmıştır. Çünkü devletin başkenti, rakip hükûmet olan TBMM'ye teslim edilmiştir.
