MİLLÎ MÜCADELE BATI CEPHESİ
KUVAYIMİLLİYE'DEN DÜZENLİ ORDUYA GEÇİŞMondros Ateşkesi sonrası ordunun dağıtılması üzerine halkın kurduğu direniş örgütü olan Kuvayımilliye, düşmanı yavaşlatsa da yurttan atmakta yetersiz kalmıştır.
Düzenli Ordunun Kurulma Nedenleri
Neden | Açıklama |
Askerî Yetersizlik | Düzensiz birlikler oldukları için düşmanı oyalasalar da tek başlarına ülkeden atacak güce sahip değillerdi. |
Disiplin Sorunu | Belli bir merkezden emir almıyor, başına buyruk hareket ediyorlardı. |
Hukuk Dışı Cezalar | Suçlu gördükleri kişileri kendi yöntemleriyle (hukuk dışı) cezalandırıyorlardı, bu da halkta endişe yaratıyordu. |
Halkla İlişkiler | İhtiyaçlarını halktan bazen zorla karşılamaları güvensizliğe yol açtı. |
Gediz Başarısızlığı | Ekim 1920’de Yunanlara karşı yapılan Gediz Taarruzu'nun başarısız olması süreci hızlandırdı. |
UYARI: Düzenli ordunun kurulması kararına karşı Kuvayımilliye liderlerinden Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe isyan etmiştir. Bu isyanlar düzenli ordu birlikleri tarafından bastırılmıştır.
YORUM: Düzenli orduya geçiş, sadece askerî bir gereklilik değil, aynı zamanda TBMM’nin otoritesini sağlamak ve devletleşme sürecini tamamlamak için atılmış bir adımdır.
I. İNÖNÜ MUHAREBESİ (6-10 Ocak 1921)
Yunanların Sevr'i kabul ettirmek ve Ankara'ya ulaşıp TBMM'yi dağıtmak amacıyla başlattığı taarruzdur.
• Gelişim: Batı Cephesi Komutanı Albay İsmet Bey komutasındaki ordu, Yunan ordusunu durdurarak ilk askerî zaferini kazanmıştır.
• Önemi: Düzenli ordunun kazandığı ilk zaferdir. Halkın TBMM'ye ve orduya güveni artmış, askere alım hızlanmıştır.
I. İnönü Savaşı'nın Sonuçları (Kodlama: TALİM)
Türü | Olay | Detay ve Yorum |
Ulusal (İç) | Teşkilat-ı Esasiye | Yeni Türk Devleti’nin ilk anayasası kabul edildi (20 Ocak 1921). |
Uluslararası (Dış) | Afganistan Dostluk Ant. | TBMM’yi tanıyan ilk Müslüman devlet oldu. |
Uluslararası (Dış) | Londra Konferansı | İtilaf Devletleri TBMM’yi resmen ve hukuken tanıdı. |
Ulusal (İç) | İstiklal Marşı | Orduya moral vermek amacıyla kabul edildi (12 Mart 1921). |
Uluslararası (Dış) | Moskova Antlaşması | Sovyet Rusya, Sevr'i reddeden ilk büyük Avrupalı devlet oldu. |
DİPLOMATİK ZAFERLER VE DETAYLARI
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası)
Savaş koşullarında hazırlanmış, "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesine dayanan kısa bir anayasadır.
• Güçler Birliği: Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'de toplanmıştır. Amaç hızlı karar almaktır.
• Meclis Hükûmeti Sistemi: Meclis başkanı hükûmetin de başkanıdır.
Londra Konferansı (23 Şubat - 12 Mart 1921)
İtilaf Devletleri, Yunan ordusuna zaman kazandırmak ve Sevr'i küçük değişikliklerle kabul ettirmek istemiştir.
• Davet Krizi: TBMM doğrudan davet edilmeyince katılmama kararı almış, bunun üzerine İtalya aracılığıyla doğrudan davet edilmiştir.
• Tevfik Paşa'nın Tarihî Çıkışı: İstanbul Hükûmeti adına söz alan Tevfik Paşa, "Sözü Türk milletinin asıl temsilcisi olan TBMM baş temsilcisine bırakıyorum," diyerek İtilaf Devletleri'nin "ikilik çıkarma" planını bozmuştur.
YORUM: Konferanstan barış çıkmamış olsa da TBMM, Misakımillî'yi dünya kamuoyuna duyurmuş, "Türkler barış istemiyor" propagandasını çürütmüş ve İtilaf Devletleri tarafından resmen tanınmıştır.
Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
Sovyet Rusya ile TBMM arasında imzalanan, askerî başarının siyasi başarıya dönüştüğü bir antlaşmadır.
• Ortak Kader: "Bir tarafın tanımadığı antlaşmayı diğeri de tanımayacaktır" maddesiyle Rusya Sevr'i reddetmiştir.
• Batum Tavizi: Batum'un Gürcistan'a verilmesi, Misakımillî'den verilen ilk tavizdir.
• Osmanlı'nın Reddi: Osmanlı ile Çarlık Rusya arasındaki antlaşmalar geçersiz sayılarak iki ülkede de rejim değişikliği olduğu vurgulanmıştır.
II. İNÖNÜ MUHAREBESİ (23 Mart - 1 Nisan 1921)
Yunanların Londra Konferansı başarısızlığını telafi etmek ve Ankara'yı almak için başlattığı ikinci saldırıdır.
• Sonuç: İsmet Paşa komutasındaki ordu, Yunan saldırısını bir kez daha durdurmuştur.
• Mustafa Kemal'in Telgrafı: Zaferden sonra İsmet Paşa'ya çektiği telgrafta; "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus (ters) talihini de yendiniz," diyerek zaferin psikolojik önemini vurgulamıştır.
UYARI: Bu zaferden sonra İtilaf bloğunda çatlaklar oluşmuştur. İtalya işgal ettiği yerlerden çekilmeye başlamış, Fransa görüşme zemini aramıştır
KÜTAHYA - ESKİŞEHİR SAVAŞLARI (10-24 Temmuz 1921)
Yunanların büyük bir hazırlıkla (İngiliz desteğiyle) başlattığı ve Türk ordusunun yenilgiye uğrayıp geri çekildiği tek savaştır.
• Kayıplar: Afyon, Kütahya ve Eskişehir işgal edilmiştir.
• Stratejik Geri Çekilme: Mustafa Kemal, ordunun yok olmasını engellemek için birlikleri Sakarya Nehri'nin doğusuna çektirmiştir.
• Mecliste Tartışmalar: Meclisin Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiş, Mustafa Kemal'e sert eleştiriler yapılmıştır.
Bu Dönemde Atılan İki Kritik Adım:
1. Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921): Meclisin tüm yetkileri 3 aylığına Mustafa Kemal'e verilmiştir. Amaç, hızlı karar alıp orduyu toparlamaktır.
2. Maarif Kongresi (15-21 Temmuz 1921): Savaşın en şiddetli anında toplanmıştır. Mustafa Kemal'in "Cahillikle savaş, düşmanla savaştan az önemli değildir" diyerek kongreyi ertelememesi, eğitime verdiği önemi gösterir.
