ATATÜRK İLKELERİ DERS NOTU
1. CUMHURİYETÇİLİK
Milletin egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bu hakkı belirli süreler için seçtiği temsilciler aracılığıyla kullandığı yönetim biçimidir.
• Temel Özellikleri: Devlet yönetiminde kişi egemenliğini (padişahlık vb.) reddeder; millî egemenliği, millî iradeyi ve özgür seçimi esas alır. Herkesin yasalar önünde eşit olmasını ve devlet yönetimine katılma imkânı bulmasını sağlar. Demokrasinin en iyi uygulanabileceği sistemdir.
• Önemli Gelişmeler: TBMM'nin açılması ile millî egemenliğe dayanan devletin temelleri atılmış, 1921 Anayasası'nda "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" maddesi ile cumhuriyetin yasal dayanağı oluşturulmuştur.
• LGS Anahtar Kelimeleri: Millî irade, millî egemenlik, seçimler, siyasi partiler, oy vermek, yönetim şekli, demokrasi.
2. MİLLİYETÇİLİK
Maddi ve manevi açılardan milletin ve ülkenin çıkarlarını her şeyin üstünde tutmak, mensubu olduğu milleti sevmek ve onu yüceltmeye çalışmaktır.
• Temel Özellikleri: Atatürk milliyetçiliği ırkçılığa karşıdır; sınıf ve zümre ayrımını reddeden, birleştirici ve bütünleştirici bir yapıya sahiptir. Ülke toprakları üzerinde yaşayan tüm insanları eşit vatandaşlar olarak görür. Başka milletlerin bağımsızlığına ve hürriyetine saygılıdır, dolayısıyla insancıl ve barışçıldır. Millî Mücadele'nin başarıya ulaşmasında ve millî bağımsızlığın korunmasında en önemli rolü oynamıştır.
• LGS Anahtar Kelimeleri: Türk, millî, istiklal, bağımsızlık, vatan, millî kültür, tarih, dil, millî birlik ve beraberlik.
3. HALKÇILIK
Bir ülkede yaşayan insanların din, dil, ırk, mezhep ve cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin kanun önünde eşit vatandaşlar olarak kabul edilmesidir.
• Temel Özellikleri: Hiçbir kişiye, aileye veya zümreye ayrıcalık (imtiyaz) tanımaz. Çıkar çatışmalarına izin vermez, sosyal adaleti ve gelir dağılımında adaleti savunur. Devletin, halkının sosyal ve ekonomik refahı için çalışmasını, yani "sosyal devlet" anlayışını esas alır.
• İlkeler Arası Bağlantı (LGS DİKKAT): Halkçılık, millî birlik ve beraberliğe önem verdiği için Milliyetçilik ilkesinin; halkın devlet yönetimine eşit şekilde katılmasını sağladığı için de Cumhuriyetçilik ilkesinin doğal bir sonucudur.
• LGS Anahtar Kelimeleri: Eşitlik, sosyal devlet, sosyal adalet, ayrıcalıklara (imtiyazlara) karşı olma, halkın yararı, topluma hizmet.
4. DEVLETÇİLİK
Devletin ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı hızlandırmak amacıyla ekonomiyi yönlendirmesi ve yönetmesidir.
• Temel Özellikleri: Ülkenin savaşlardan yeni çıkmış olması, halkın elinde yeterli sermaye (para) bulunmaması ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı gibi nedenlerle tamamen zorunluluktan ortaya çıkmış bir ekonomik modeldir. Amacı ülkeyi hızla kalkındırmak, refahı artırmak ve bağımsız/millî bir ekonomi kurmaktır.
• Özel Sektörle İlişkisi: Devletçilik, özel sektörün (vatandaşın) yatırım yapmasına karşı değildir; tam tersine özel teşebbüsün yapamayacağı büyüklükteki yatırımların devlet tarafından yapılmasını savunur. Devlet ve özel sektör birbirinin tamamlayıcısıdır.
• LGS Anahtar Kelimeleri: Ekonomi, iktisat, kalkınma, planlama, devletin fabrikalar kurması ve bankalar açması.
5. LAİKLİK
Dar anlamıyla din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, geniş anlamıyla ise devlet düzeninin ve hukuk kurallarının dine değil; akla ve bilime dayandırılmasıdır.
• Temel Özellikleri: Devlet, tüm din ve inançlar karşısında tarafsızdır, ayrım yapmaz. Vatandaşların din, vicdan ve ibadet özgürlüğü devletin güvencesi altındadır. Her türlü dinî inanca saygı esastır ve din istismarına (dinin çıkar için kullanılmasına) kesinlikle izin verilmez. Toplumsal barışın korunmasında büyük rol oynar.
• LGS Anahtar Kelimeleri: Akıl ve bilim, din ve vicdan özgürlüğü, inanç ve ibadet hürriyeti, mezhepler.
6. İNKILAPÇILIK
Toplumun eskimiş, gelişmeyi ve ilerlemeyi engelleyen kurumlarının hızla kaldırılıp yerine çağın gereksinimlerine uygun, modern kurumların yerleştirilmesidir.
• Temel Özellikleri: Aklın ve bilimin rehberliğinde sürekli gelişmeyi, çağdaşlaşmayı ve ileriye gitmeyi amaçlar. Atatürk ilkelerine "durağan" (statükocu) olmaktan çıkarıp dinamik (hareketli) bir yapı kazandıran ilkedir. Millî kültürden taviz vermeden çağdaş medeniyet seviyesinin üzerine çıkmayı hedefler.
HAP BİLGİ: Atatürkçülük ve Ortak Özellikler• Temelinde Türk tarihi ve kültürü vardır, milletin ihtiyaçlarından doğmuştur.
• Durağan (statükocu) ve dogmatik değildir; dinamiktir, akıl ve bilimi esas alır.
• Evrenseldir ve dünya barışına önem verir.
• İlkeler birbiriyle uyumlu ve birbirini tamamlayıcıdır.
TABLO 1: LGS'DE HAYAT KURTARAN ANAHTAR KELİMELER LGS sorularında bir paragrafta aşağıdaki kelimeleri gördüğünüzde doğrudan ilgili ilkeye gidebilirsiniz.ATATÜRK İLKESİ | ANAHTAR KELİMELER VE KAVRAMLAR |
| Cumhuriyetçilik | Millî irade, millî egemenlik, seçimler, siyasi partiler, oy vermek, demokrasi, idare/yönetim şekli. |
Milliyetçilik | Türk, millî, istiklal, bağımsızlık, dil, tarih, vatan, millî kültür, millî birlik ve beraberlik. |
Halkçılık | Eşitlik, halkın yararı, sosyal devlet, sosyal adalet, topluma hizmet, ayrıcalıklara karşı olma, sınıf/zümre ayrımının reddi. |
Devletçilik | Ekonomi, iktisat, kalkınma, planlama, devlet yatırımı, devletin bankalar/fabrikalar açması. |
Laiklik | Akıl ve bilim, din ve vicdan özgürlüğü, inanç ve ibadet hürriyeti, din ve mezhepler. |
İnkılapçılık | Çağdaşlaşma, modernleşme, medeni, muasır uygarlık, dinamizm, yenilik. |
DİKKAT! - LGS'DE EN ÇOK KARIŞTIRILANLAR• UYARI 1: İçinde “Millî” kelimesi geçen tüm gelişmeler (millî kültür, millî dil vb.) öncelikle Milliyetçilik ilkesi ile ilgilidir. BUNUN TEK İSTİSNASI “Millî Egemenlik” ve "Millî İrade" kavramlarıdır! Bu iki kavram doğrudan devlet yönetimiyle ilgili olduğu için önce Cumhuriyetçilik, sonra da halkın eşit yönetime katılımını sağladığı için Halkçılık ilkesi ile ilgilidir.
• UYARI 2: Tüm inkılaplar çağdaşlaşma ve modernleşme amacı taşıdığı için, yapılan her yenilik aynı zamanda İnkılapçılık ilkesiyle doğrudan ilgilidir. Yani Atatürk ilkelerine dinamik (hareketli) bir yapı kazandıran ilke inkılapçılıktır.
• UYARI 3: Devletçilik ilkesi keyfî bir tercih değil, zorunluluktan ortaya çıkmış bir ekonomi modelidir. Ülkenin savaşlardan yeni çıkmış olması, halkın elinde yeterli sermaye (para) olmaması ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı gibi nedenlerle özel sektörün yapamayacağı büyük yatırımları devletin üstlenmesidir. Ayrıca devletçilik, özel teşebbüse (vatandaşın yatırım yapmasına) karşı değildir, devlet ve özel teşebbüs birbirini tamamlar.
• UYARI 4: Atatürk'ün milliyetçilik ilkesi ırkçılığa karşıdır, ayrıştırıcı değil birleştiricidir. Ülke toprakları üzerinde yaşayan tüm insanları eşit kabul eder. Başka milletlerin bağımsızlığına da saygılı olduğu için barışçıl ve insancıldır.
• UYARI 5: Laiklik, sadece din ve devlet işlerinin ayrılması demek değildir; aynı zamanda hukuk kurallarının ve devlet düzeninin akla ve bilime dayandırılmasıdır.
HAP BİLGİ: İlkelerin Birbiriyle Olan Bağlantısı• Halkçılık, bir yönüyle millî birlik ve beraberliği sağladığı için Milliyetçilik ilkesinin doğal bir sonucudur.
• Halkçılık, halkın devlet yönetimine eşit şekilde katılmasını sağladığı için Cumhuriyetçilik ilkesinin de ayrılmaz bir parçası ve doğal sonucudur.
TABLO 2: ATATÜRK SÖZLERİ - İLKE EŞLEŞTİRMELERİ Paragraf sorularında verilen Atatürk sözlerinden ilkeyi bulmak için rehberiniz:ÖNEMLİ ATATÜRK SÖZÜ | EŞLEŞTİĞİ İLKE | İPUCU |
| "Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir." | Cumhuriyetçilik | "Egemenlik" (yönetim hakkı) vurgusu. |
"Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir." | Milliyetçilik | Bütünleştirici millet tanımı. |
"Millete efendilik yoktur. Millete hizmet etmek vardır." | Halkçılık | Ayrıcalıkların reddi, millete hizmet. |
"Beyan etmeliyiz ki devlet ve özel teşebbüs birbirine karşı değil birbirinin tamamlayıcısıdır." | Devletçilik | Devlet ve özel sektör (ekonomi). |
"Din bir vicdan meselesidir. Herkes vicdanının emrine uymakta serbesttir." | Laiklik | Din, vicdan ve inanç özgürlüğü. |
"Hayat ve yaşayışa hâkim olan kuralların zaman ile değişme, gelişme ve yenileşmesi zorunludur." | İnkılapçılık | Zamanla değişme, gelişme, yenileşme |
