Ders Notu Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasının Temel İlkeleri 8. Sınıf LGS Hazırlık

[Hatice Yılmazer]

TÜRK DIŞ POLİTİKASININ TEMEL İLKELERİ​

Dış Politika Nedir?
Bir devletin millî çıkarlarının biçimlendirdiği amaçlara ulaşmak için diğer devletlerle ve uluslararası kurumlarla olan diplomatik, ekonomik, siyasi ve hukuki ilişkilerini kapsayan faaliyetlere dış politika denir.
HAP BİLGİLER: Dış Politikamızın Temel Özellikleri

• Gücünü milletten alır ve millî menfaatlerimize göre şekillenir.
• Barışçıdır, teslimiyetçi veya pasif değildir.
• Yayılmacı (emperyalist), hayalperest ve saldırgan DEĞİLDİR.
• Eşitliğe ve milletlerarası hukuka saygılıdır.

TABLO 1: Dış Politika İlkeleri ve LGS Anahtar Kelimeleri

Temel İlke​	LGS'de Gördüğünde Hatırlaman Gereken Anahtar Kelimeler​
Tam Bağımsızlık	Manda ve himayeye ret, boyunduruk altına girmemek, kapitülasyonlar, özgür karar almak.
Gerçekçilik	Hayalperest olmamak, yapılabilir hedefler koymak, maceradan uzak durmak.
Akılcılık	Bilim, mantık, değişen şartlara uyum sağlamak, dogmalardan uzak durmak.
Mütekabiliyet (Karşılıklılık)	Eşitlik, uluslararası denk statü, karşılık vermek, aynı muameleyi yapmak.
Barışçılık	Yurtta sulh cihanda sulh, diplomasiyi kullanmak, antlaşmalar yapmak, saldırgan olmamak.
Millî Menfaatleri Esas Alma	Ülke çıkarları, devlet yararı, millî hedefler, halkın menfaati.
Kamuoyunu Dikkate Alma	Halkın desteği, meclis kararları, dünya gelişmelerini yakından takip etmek, basın-yayın.

İLKELERİN DETAYLI İNCELEMESİ VE ÖRNEK UYGULAMALAR
1. Tam Bağımsızlık Bir devletin iç ve dış politikasını belirlemede hiçbir dış etki altında kalmadan kendi iradesiyle karar alabilmesidir. Siyasi, mali, adli ve kültürel her alanda bağımsızlık esastır.

• Örnek Uygulamalar:
  • "Ya istiklal ya ölüm" parolasıyla manda ve himayenin reddedilmesi.
  • Kapitülasyonların ve Düyûn-u Umûmiye (Genel Borçlar) Teşkilatının kaldırılması.
  • Kabotaj Kanunu'nun kabul edilmesi.

2. Gerçekçilik Millî çıkarlar doğrultusunda, ulaşılması imkânsız hayaller peşinde koşmadan, ülkenin içinde bulunduğu şartlara uygun hareket etmektir.

• Örnek Uygulamalar:
  • Millî Mücadele yıllarında Panislamizm ve Pantürkizm (Turancılık) gibi gerçekleşmesi zor idealler yerine, "Misakımillî" sınırlarını gerçekleştirmeyi hedeflemek.

UYARI:
Paragrafta Atatürk'ün "Büyük hayaller peşinden koşan, yapamayacağımız şeyleri yapar gibi görünen sahtekâr insanlardan değiliz." sözü geçiyorsa cevap kesinlikle Gerçekçilik'tir.

3. Akılcılık Milletlerarası ilişkilerde değişen şartların, bilimin, akıl ve mantığın rehberliğinde hareket etmektir. Duygusal değil, rasyonel kararlar alınır.

• Örnek Uygulamalar:
  • Dış politikadaki gelişmelerin (Örneğin II. Dünya Savaşı tehlikesi) iyi takip edilerek izlenen akılcı bir politika sonucu Hatay’ın anavatana katılması.

4. Mütekabiliyet (Karşılıklılık) Dış politikada devletlerin birbirine eşit haklar tanımasıdır. Karşı devletin olumlu veya olumsuz davranışına aynı şekilde karşılık verilmesidir.

• Örnek Uygulamalar:
  • Millî Mücadele antlaşmalarında ve Lozan'da Türkiye'nin diğer devletlerle eşit statüde masaya oturması.
  • LGS'nin En Sevdiği Örnek: Lozan Antlaşması'nda (45. Madde) Türkiye'deki azınlıklara tanınan hakların aynısının, Yunanistan'da yaşayan Müslüman Türklere de tanınması.

DİKKAT:
Mütekabiliyet kelimesini gördüğünde aklına doğrudan EŞİTLİK ve KARŞILIKLI DENKLİK gelmelidir. Sınavda yabancı kelime olduğu için en çok bu ilke çeldirici olarak kullanılır.

5. Barışçılık Devletler arası sorunların savaş yerine diplomasi, diyalog ve antlaşmalar yoluyla çözülmesidir. Mustafa Kemal'in "Yurtta sulh, cihanda sulh" anlayışı temeldir.

• Örnek Uygulamalar:
  • Bölgesel ve dünya barışını korumak için Milletler Cemiyetine üye olunması.
  • Sınır güvenliği için Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın imzalanması.

6. Millî Menfaatleri (Çıkarları) Esas Alma İç ve dış siyasette ülkenin ve milletin çıkarlarını her şeyin üstünde tutmaktır.

• Örnek Uygulamalar:
  • Yabancı okullar meselesinde dış devletlerin (Fransa, vb.) iç işlerimize karışmasına izin verilmeyip taviz verilmemesi.
  • Lozan'da millî çıkarlarımıza aykırı olan durumlarda ısrarcı olup geri adım atılmaması.

7. Türk ve Dünya Kamuoyunu Dikkate Alma Dış politikada karar alırken sadece devlet yöneticilerinin değil, halkın düşüncelerini (Türk kamuoyu) ve dünyadaki genel eğilimleri (dünya kamuoyu) de hesaba katmaktır.

• Örnek Uygulamalar:
  • Hatay'ın anavatana katılması sürecinde halkın taleplerinin dikkate alınması.
  • Millî Mücadele’de Anadolu Ajansı'nın kurularak hem iç hem dış kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi.

TABLO 2: Hangi Atatürk Sözü Hangi İlkeyi İşaret Eder?
LGS soruları genelde Atatürk'ün bir sözünü verip "Bu söz hangi dış politika ilkesi ile ilgilidir?" diye sorar. Bu tabloyu ezberlemen hayat kurtarır:

Atatürk'ün Söylemi​	İlgili Olduğu İlke​
"Bu saydıklarımın herhangi birinde bağımsızlıktan mahrumiyet... bütün bağımsızlığından mahrumiyeti demektir."	Tam Bağımsızlık
"Genel olarak erişilemeyecek hayalî emeller peşinde koşmamak..."	Gerçekçilik
"Akıl, mantık ve zekâ ile hareket etmek bizim en belirgin özelliğimizdir."	Akılcılık
"Hukukumuza, şeref ve değerimize saygı gösterildikçe karşılıklı saygıda asla kusur etmeyeceğiz."	Mütekabiliyet
"Millet hayatı tehlikeye uğramadıkça harp (savaş) bir cinayettir." / "Yurtta sulh, cihanda sulh."	Barışçılık
"Millî sınırlarımız içinde... memleketin gerçek mutluluğuna ve kalkınmasına çalışmak..."	Millî Menfaatleri Esas Alma
"En uzakta zannettiğimiz bir hadisenin bize bir gün temas etmeyeceğini bilemeyiz."	Kamuoyunu Dikkate Alma

SON BİR İPUCU (HAP BİLGİ):
Eğer soruda Türkiye'nin dünyada olup biten bir olayı, başka bir bölgedeki savaşı veya tehlikeyi yakından izleyerek önlem almasından bahsediyorsa (örneğin İtalya ve Almanya'nın saldırgan tutumlarına karşı önlem almamız), burada hem Gerçekçilik/Akılcılık hem de Türk ve Dünya Kamuoyunu Dikkate Alma vardır